Σάββατο, 28 Μαΐου 2011

Αδήλωτη (Μαύρη) Εργασία: Βασικοί άξονες αντιμετώπισης της.

Οι σκέψεις μου ως Ειδικός Γραμματέας του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης

Η λύση μπορεί να βρεθεί μόνο από τη «συστράτευση» όλων μας έναντι φαινομένων που καταρρακώνουν την οικονομία και υποδαυλίζουν τις όποιες παθογένειες του συστήματος. Η λύση είναι δηλαδή κατ’ ουσία ένα μείγμα ενεργειών, το οποίο καλείται κύρια η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης να το συντονίσει έτσι ώστε και στις σωστές δοσολογίες να είναι και στο σωστό χρόνο να εφαρμόζεται. Αυτό που σίγουρα αποτελεί βάση για να αντιμετωπισθεί κάθε σοβαρό θέμα, όπως είναι εν προκειμένω η αδήλωτη εργασία, είναι η συλλογή κάθε είδους σχετικής πληροφορίας που μπορεί να υπάρχει και η απεικόνισή της με στατιστικά στοιχεία, η επεξεργασία των οποίων μπορεί να οδηγήσει στην εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων, τόσο ως προς τα αίτια όσο και ως προς τον τρόπο αντιμετωπίσεως του φαινομένου. Γνωρίζοντας για παράδειγμα σήμερα ότι η αδήλωτη εργασία στη χώρα μας αγγίζει και ίσως ξεπερνά το 26% μπορούμε να θέσουμε ως επόμενο στόχο τη μείωσή της στο 16% με μια προσπάθεια σταδιακής ένταξης 480.000 εργαζομένων στην επίσημη αγορά εργασίας.

Επόμενο βήμα, μετά τη διαμόρφωση μιας πλήρους και αποσαφηνισμένης εικόνας, είναι η διενέργεια εστιασμένων ελέγχων στις επιχειρήσεις εκείνες που υπάρχει έντονη «υποψία» για αδήλωτη εργασία. Προκειμένου, βεβαίως, και η εικόνα να είναι ευκρινής και το αποτέλεσμα να είναι θετικό, θέτουμε ως προαπαιτούμενο το συντονισμό των υπηρεσιών και την άμεση και επαρκή αλληλοενημέρωσή τους. Σε αυτό το σημείο επιχειρούμε να εισαγάγουμε καινοτόμες προσεγγίσεις, όπου η κάθε Υπηρεσία δεν θα είναι κλεισμένη στο «καβούκι» της, αλλά θα αλληλοσυμπληρώνεται με τις υπόλοιπες, με αποτέλεσμα ένα παραγόμενο αποτέλεσμα με πολλαπλασιαστική δύναμη και ισχύ. Είδαμε και στην πράξη πόσο θετικά λειτούργησαν τα μεικτά κλιμάκια του ΣΕΠΕ με την ΕΥΠΕΑ, που στο χώρο της καταπολέμησης της αδήλωτης εργασίας σημείωσαν θεαματικά νούμερα. Βεβαίως, αυτό που αναμένουμε και το οποίο θα παίξει καίριο και καθοριστικό ρόλο είναι η πραγματοποίηση της ηλεκτρονικής διασύνδεσης των υπηρεσιών, όπως είναι το ΙΚΑ, ο ΟΑΕΔ και το ΣΕΠΕ.

Πάραυτα, δεν λησμονούμε ότι αυτό που εντέλει δρα εκτός από κατασταλτικά και σωφρονιστικά στη ψυχολογία του κάθε υποψήφιου παραβάτη εργοδότη είναι το πρόστιμο και η επιβολή του. Η μεταβολή των διοικητικών κυρώσεων επί το αυστηρότερο και η αναλογικότητά τους ως προς τη σοβαρότητα, το μέγεθος και την υποτροπή της κάθε παράβασης είναι ένας αναχαιτιστικός παράγοντας για όσους επιχειρούν να διεμβολούν την ελληνική οικονομία με διάφορες μεθοδεύσεις εισφοροδιαφυγής. Ο πλέον πρόσφορος τρόπος για να καταστεί σαφής προς όλους η σοβαρότητα της παραβάσεως της αδήλωτης εργασίας είναι η ουσιαστική ισχύς ενός προστίμου, που μόνο αδιάφορο δεν μπορεί να αφήσει τον παραβάτη. Η πρόβλεψη αυστηρότερων κυρώσεων που προωθούμε όπως η αναστολή λειτουργίας της επιχείρησης για ορισμένο αριθμό ημερών, εφόσον απασχολεί ανασφάλιστους, ή η καθιέρωση αυστηρού προστίμου στην περίπτωση που παρά την υποβολή Αναλυτικής Περιοδικής Δήλωσης στο ΙΚΑ από τον εργοδότη δεν καταβάλλεται το αντίστοιχο ποσό εισφορών δείχνουν τη βούληση που υπάρχει για εκρίζωση των παθογόνων αυτών φαινομένων. Και φυσικά, προκειμένου να υπάρξει το ευκταίο αποτέλεσμα οφείλουμε πρωτίστως να αναβαθμίσουμε και να ενισχύσουμε τα ελεγκτικά όργανα. Για αυτό και έχουμε επιδοθεί σε μια προσπάθεια ουσιαστικής αναβάθμισης του Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας.

Το σχετικό νομοσχέδιο μάλιστα κατατίθεται το επόμενο διάστημα στη Βουλή, ερχόμενο να εισαγάγει καινοτόμες ιδέες και στο χώρο της καταπολέμησης της αδήλωτης εργασίας, όπως είναι η θεσμοθέτηση της κάρτας εργασίας με στοχευμένη εφαρμογή σε επιχειρήσεις υψηλής παραβατικότητας, το κίνητρο έκπτωσης ασφαλιστικών εισφορών υπό την προϋπόθεση συνεπούς καταβολής τρεχουσών εισφορών και υπό την ίδια προϋπόθεση της ρύθμισης κεφαλαιοποιημένων οφειλών παρελθόντων ετών. Μια επιπλέον νομοθετική ρύθμιση που περάσαμε είναι η καθιέρωση του εργοσήμου για την ένταξη στο ασφαλιστικό σύστημα του οικόσιτου προσωπικού, των προσφερόντων υπηρεσίες κατ΄οίκον, των εργατών του πρωτογενούς τομέα και των περιστασιακά εργαζομένων, το οποίο αναμένεται να αρχίσει να υλοποιείται σταδιακά από το δεύτερο μισό του καλοκαιριού και μετά. Παράλληλα, προωθείται και η μεταφορά της εποπτείας όλων των Φ.Κ.Α από 1/1/2012 στο Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης (ΝΑΤ, Ταμεία Υπουργείου Οικονομικών, Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, κ.λπ.). Ιδιαιτέρως, φυσικά, καινοτόμα νομοθετική ρύθμιση, η οποία αναμένεται να αποδώσει σημαντικά αποτελέσματα είναι ο ενιαίος τρόπος πληρωμών αποδοχών και εισφορών μέσω τραπεζών που τίθεται σε εφαρμογή από την 1η Ιουλίου, μας δίνει μια αισιόδοξη προοπτική για την καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας.

Όλες οι σχετικές πρωτοβουλίες που έχουμε αναλάβει, ενταγμένες αρμονικά και συντονισμένα στο πλαίσιο ενός μεσοπρόθεσμου προγράμματος για τα έτη 2012-2015 που έχουμε εκπονήσει ως Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, δεικνύουν την πραγματική ωρίμανση της βούλησης για ολοσχερή πάταξη τέτοιων αιμορραγικών για την οικονομία φαινομένων. Η βούληση αυτή, σε συνδυασμό με το στοχευμένο τρίπτυχο για στήριξη της νόμιμης εργασίας μέσω διατήρησης θέσεων εργασίας και δημιουργίας νέων, για γενικότερη αναμόρφωση της πολιτικής παροχής κοινωνικών επιδομάτων και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητάς τους και για αποτελεσματική διασφάλιση ρυθμισμένων εργασιακών σχέσεων ανεξαρτήτως μορφής εργασίας είναι θεωρούμε το κλειδί που θα μας ανοίξει διεξόδους από το νοσηρό φαινόμενο της αδήλωτης εργασίας, το οποίο ταλανίζει την οικονομία. Σαφώς δεν είναι στις προθέσεις μας ο εγκλωβισμός των επιχειρήσεων που αναμφισβήτητα στις μέρες μας αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα με συνεπακόλουθο την αύξηση της ανεργίας. Στόχος μας είναι να κατανοήσουμε όλοι ότι η εξυγίανση της αγοράς εργασίας και η προάσπιση θεμελιωδών εργασιακών και ασφαλιστικών δικαιωμάτων είναι μονόδρομος, αν θέλουμε να εξέλθουμε σύντομα από το τούνελ το οποίο διερχόμαστε ως χώρα.

2 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

κ. Ειδικέ, συμφωνώ με τις διαπιστώσεις και τα συμπεράσματά σας, πλην όμως, επιτρέψτε μου να παρατηρήσω τα εξής:
1) Το ΣΕΠΕ έχει ως κύριο σκοπό την εφαρμογή και τήρηση της εργατικής νομοθεσίας και όχι της ασφαλιστικής νομοθεσίας. Το γεγονός πως ελέγχουμε και εμείς την ασφάλιση των εργαζομένων δεν μας καθιστά αυτοδικαίως τον κατεξοχήν ελεγκτικό μηχανισμό τήρησης της ασφαλιστικής νομοθεσίας. Αυτός είναι η ΕΥΠΕΑ. Δεν γνωρίζω αν είναι στις προθέσεις του Υπουργείου η μετεξέλιξή μας σε υπηρεσία για την καταπολέμηση της εργατικής νομοθεσίας. Κάτι τέτοιο φυσικά, όπως αντιλαμβάνεστε για διάφορους πρακτικούς και νομικούς λόγους.
2) Η οργανωτική δομή του ΣΕΠΕ είναι διαφορετική από εκείνη της ΕΥΠΕΑ. Οι συνάδελφοι της ΕΥΠΕΑ έχουν ως αποκλειστικό αντικείμενο την διενέργεια ελέγχων σε επιχειρήσεις και υποβοηθούνται όχι μόνο από την γραμματειακή υποστήριξη της Υπηρεσίας τους, αλλά και από τα κατά τόπους αρμόδια Τοπικά Υποκαταστήματα του ΙΚΑ. Διότι, όταν διενεργούν ελέγχους, το διοικητικό προσωπικό (γραμματείς) της ΕΥΠΕΑ διεκπεραιώνει την αποστολή των εκθέσεων επιτοπίου ελέγχου στα Υποκαταστήματα του ΙΚΑ, τα οποία με την σειρά τους προχωρούν στην συνέχεια του εσωτερικού ελέγχου. Εμείς, όμως, ως Κοινωνικοί Επιθεωρητές γνωρίζετε πολύ καλά πως κάνουμε τα πάντα με αποτέλεσμα να απορροφάται αρκετός χρόνος σε εσωτερική διεκπεραίωση των υποθέσεων. Μην παραβλέπετε, επίσης, το γεγονός πως ο Κοινωνικός Επιθεωρητής δεν πραγματοποιεί απλώς ελέγχους, αλλά διενεργεί εργατικές διαφορές, παρέχει συμβουλές σε πολίτες, υποβάλλει μηνύσεις, εισηγείται πρόστιμα, αντικρούσει πρόστιμα, βεβαιώνει πρόστιμα, θεωρεί βιβλία δρομολογίων κλπ.
2) Η ΕΥΠΕΑ διαθέτει εκτος από οργανωτική και επιχειρησιακή ευελιξία. Όταν πραγματοποιούν ελέγχους βράδυ ή Κυριακές κλπ. την επόμενη ημέρα δεν ειναι υποχρεωμένοι να παρουσιαστούν στην Υπηρεσία τους, αλλά μπορεί να διενεργήσουν ελέγχους αργότερα, το μεσημέρι ή το απόγευμα. Αυτό είναι ευνόητο, αν λάβετε υπόψη την υπ' αρ. (1) παρατήρηση. Αντίθετα, η ανυπαρξία Κανονισμού Λειτουργίας του ΣΕΠΕ έχει ως αποτέλεσμα ο Κοινωνικός Επιθεωρητής να υποχρεούται να παρουσιάζεται στην Υπηρεσία του από το πρωί, ανεξαρτήτως αν την προηγουμένη διενήργησε ελέγχους, αφού μια τέτοια ευχέρεια δεν είναι νομοθετημένη. Αλλά ακόμη και αν υπήρχε, αντιλαμβάνεστε πως αυτό θα συνεπάγετο την δυσλειτουργία των Υπηρεσιών, ελλείψει υποδομών και προσωπικού.
3) Η σύμπραξη ΣΕΠΕ και ΕΥΠΕΑ δεν είναι τόσο επιτυχημένη όσο νομίζετε. Τα δελτία ελέγχου δεν είναι κοινά, με αποτέλεσμα να αποτελούμε περισσότερο βάρος στους συναδέλφους της ΕΥΠΕΑ και να καθίσταται η παρουσία μας περιττή, ως προς τον έλεγχο της ασφάλισης και όχι της εργατικής νομοθεσίας. Δεν θεωρώ πως συνδράμουμε αποτελεσματικά στην καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας όταν πραγματοποιούμε ελέγχους με την ΕΥΠΕΑ, εκτός αν συνδρομή θεωρείταιπως είναι να συνοδεύουμε τους υπαλλήλους της ΕΥΠΕΑ και να βρίσκουμε τους εργαζόμενους στον χώρο της εργασίας και να τους λέμε να πάνε να δώσουν το όνομά τους στον υπάλληλο της ΕΥΠΕΑ. Διότι, όπως προανέφερα τα δελτία ελέγχου δεν είναι κοινά. Δεν έχει νόημα να γράψουμε στο δελτίο ελέγχου μας έναν εργαζόμενο, αφού οι συνάδελφοι της ΕΥΠΕΑ έχουν δικά τους έντυπα, στα οποία θέλουν να υπογράψουν οι εργαζόμενοι. Σε αυτή την περίπτωση, οι συνάδελφοι της ΕΥΠΕΑ αν πηγαίναν μόνη τους την ίδια ημέρα και ώρα στην ίδια επιχείρηση θα έβρισκαν ακριβώς τα ίδια άτομα. Δηλαδή δεν έχει νόημα η παρουσία μας ως προς την ανασφάλιστη εργασία. Συνεπώς, θα πρέπει τα δελτία ελέγχου να είναι ομοιόμορφα. Φυσικά, η συνεργασία με την ΕΥΠΕΑ έχει θετικό αποτέλεσμα ως προς την αλματώδη αύξηση των ελέγχων και των διοικητικών κυρώσεων συνακόλουθα, ως προς την μη τήρηση της εργατικής (και όχι της ασφαλιστικής) νομοθεσίας. Σε αυτό συμφωνώ, όταν ο έλεγχος είναι επιφανειακός και αφορά μόνο τον έλεγχο ωραρίου εργασίας, εβδομαδιαίας ανάπαυσης, πίνακα προσωπικού κλπ.

Ανώνυμος είπε...

4) Πέραν του γεγονότος της ανυπαρξίας κοινών εκθέσεων ελέγχου, το ΣΕΠΕ ακόμη και τώρα δεν επιβάλλει άμεσα διοικητικές κυρώσεις για τον ανασφάλιστο εργαζόμενο. Ακόμη και με το νομοσχέδιο που προωθείται πάλι δεν θα έχουμε αυτήν την αρμοδιότητα, ήτοι της άμεσης κύρωσης. Αν όμως, υπήρχαν κοινές εκθέσεις ελέγχου, κοινές ΠΕΠΑΕ, τότε θεωρώ πως τα κλιμάκια ελέγχου αφενός θα αυξάνονταν, αφού δεν θα χρειάζονταν τουλάχιστον δύο (2) υπάλληλοι της ΕΥΠΕΑ καιένας (1) από το ΣΕΠΕ, αλλά και το ΣΕΠΕ ακόμη και στους μεμονωμένους ελέγχους που θα έκανε θα μπορούσε να επιβάλλει το πρόστιμο, ασχέτως αν πηγαίνουμε μόνοι μας ή με την ΕΥΠΕΑ. Το πρόβλημα, φυσικά, που δημιουργείται είναι πάλι γραφειοκρατικής φύσεως, αφού θα πρέπει να ενημερώνεται πάλι το ΙΚΑ και συνεπώς θα υπάρξει πάλι φόρτος εργασίας (στην περίπτωση που διαπιστώνεται από μεμονωμένο έλεγχο της Υπηρεσιας η ύπαρξη ανασφάλιστου).
5) Η κάρτα εργασίας, η κατάθεση σε τραπεζικό λογαριασμό της μισθοδοσίας και η διασύνδεση ΟΑΕΔ, ΣΕΠΕ, ΙΚΑ είναι πολύ σημαντικές μεταρρυθμίσεις και ευχής έργον θα ήταν να μπορούσαν να πραγματοποιηθούν το συντομότερο δυνατόν. Όμως:
Α) Το άρθρο 40 Ν. 3863/10 προϋποθέτει έκδοση ΚΥΑ Οικονομικών και Εργασίας & Κοινωνικής Ασφάλισης για να εφαρμοστεί. Μέχρι και σήμερα, όμως, δεν έχει εκδοθεί. Συνεπώς, από 01.07.11 ενδέχεται να μην εφαρμοστεί, ελλείψει εκδόσεως της απαραίτητης ΚΥΑ. Διότι, αν δεν έχει εκδοθεί η ΚΥΑ και τον Αύγουστο διενεργηθεί έλεγχος για μη καταβολή δεδουλευμένων μηνός Ιουλίου και ζητηθεί από τον εργοδότη τα αποδεικτικά των καταθέσεων σε τραπεζικό λογαριασμό, ο εργοδότης μπορεί να αντιτείνει πως δεν είναι υποχρεωμένος να το κάνει, αφού δεν έχει εκδοθεί η ΚΥΑ και να προσκομίσει απλές ενυπόγραφες (;) εξοφλητικές αποδείξεις. Τέλος, θεωρώ πως η κατάθεση μέσω τραπεζικών λογαριασμών δεν θα καταπολεμήσει την αδήλωτη εργασία υπό την έννοια της ανασφάλιστης εργασίας, αλλά θα καταπολεμήσει τις ατομικές συμφωνίες που γίνονται για μειώσεις μισθών. Διότι δεν θα μπορεί ο εργοδότης πλέον να εξαναγκάζει τον εργαζόμενο να του δίνει λιγότερα και να του πληρώνει απλώς τα ένσημα και έτσι να έχει όφελος από την προκύπτουσα διαφορά. Ούτε θα μπορεί να κάνει συμφωνίες, όπως συμβαίνει στον χώρο του επισιτισμού ή του τουρισμού όπου θα του δίνει έναν σταθερό μισθό ανεξαρτήτως ωρών και ημερών εργασίας. Για αυτό θεωρώ πως η κατάθεση μέσω τραπεζικού λογαριασμού θα ενισχύσει και αναβαθμίσει ουσιαστικά το κύρος και την αποτελεσματικότητα του ΣΕΠΕ.
Β) Η κάρτα εργασίας είναι πολύ σημαντικο βήμα, αλλά δεν πιστεύω πως θα προχωρήσει άμεσα. Δεν νομιζω πως έχει πληροφοριακή υποδομή το Υπουργείο ή το ΣΕΠΕ για να δεχτεί έναν τέτοιο όγκο πληροφοριών. Δεν ξέρων αν το ΙΚΑ μπορεί, αλλά και αυτό μοιάζει μάλλον αμφίβολο. Εξάλλου, για να θεσμοθετηθεί η κάρτα εργασίας χρειάζεται αφενός νομοθετικη ρύθμιση, αφετέρου έκδοση των απαραιτήτων Υπουργικών Αποφάσεων, που θα ορίζουν τις προδιαγραφές των μηχανημάτων, τον τρόπο διασύνδεσης, τα πρώτόκολλα επικοινωνιας, την ροή των δεδομένων κλπ. Αντιλαμβάνεστε πως αυτά δεν μπορούν να γίνουν ούτε μέχρι το τέλος του χρόνου.
Γ) Η διασύνδεση ΣΕΠΕ, ΙΚΑ, ΟΑΕΔ είναι και αυτό αναγκαίο και πολύ θετικό μέτρο, αλλά είμαι πάλι σκεπτικιστής ως προς την άμεση εφαρμογή του, αν αναλογιστούμε πως ακόμη και σήμερα περνάμε τις καταστάσεις προσωπικού με το χέρι, ενώ η διασύνδεση ΣΕΠΕ με ΟΑΕΔ προβλέπεται εδώ και πολλά χρόνια. Το εγχείρημα που έγινε το 2005 για τις καταστάσεις προσωπικού, φαίνεται πως δεν προχώρησε. Συνεπώς, θα πρέπει πάλι τα Τμήματα Κοινωνικής Επιθεώρησης να εφοδιαστούν με το απαραίτητο λογισμικό, να υπάρξει η κατάλληλη επιμόρφωση και μετά να εφαρμοστεί. Είναι πραγματικά λυπηρό και απογοητευτικό να ακούμε συνέχεια από το ΣΕΠΕ πως από Σεπτέμβριο οι καταστάσεις προσωπικού θα υποβάλλονται ηλεκτρονικά. Επειδή, όμως, είμαι φύσει αισιόδοξος θεωρώ πως το ζήτημα της διασύνδεσης θα προχωρήσει και θα αποφορτίσει τις Υπηρεσίες και θα μειώσει το γραφειοκρατικό κόστος για τις επιχειρήσεις.